Zwiedzanie miasta nie kończy się na muzeach i galeriach. Czasem najwięcej mówi to, co dzieje się między nimi. Gdynia dobrze prezentuje się również wtedy, gdy patrzysz na nią z poziomu ulicy. Sztuka nie próbuje tu dominować ani odcinać się od otoczenia. Murale, instalacje i reliefy pojawiają się tam, gdzie mają sens — na murach oporowych, bocznych elewacjach, w sąsiedztwie ruchliwych ciągów pieszych. Często są częścią codziennej trasy, a nie celem samym w sobie.
Taki city break polega raczej na spokojnym przechodzeniu przez miasto niż na realizowaniu listy kolejnych następujących po sobie punktów. Sztuka pojawia się po drodze, bez zapowiedzi i bez ram, w miejscach, które łączą portową historię, modernistyczną architekturę i zwykłe, miejskie tempo dnia.
Historia zapisana w głębi obrazu
Spacer śladami gdyńskiej sztuki poza ramami dobrze zacząć w Redłowie. Na murze oporowym osiedla Niepodległa, przy ulicy Mikołaja Kopernika 137, znajduje się jeden z najbardziej nietypowych murali w Polsce — trójwymiarowy mural poświęcony legendarnemu okrętowi podwodnemu ORP „Orzeł”. To malowidło jest częścią osiedla, które powstało z myślą o marynarzach i żołnierzach. Codzienność mieszkańców splata się tu z opowieścią o morzu i pamięci.
To nie jest obraz, który ogląda się jednym spojrzeniem. Zastosowana tu technika anaglifu sprawia, że mural zmienia się w zależności od perspektywy. Z jednej warstwy wyłania się sylwetka okrętu, z innej — symboliczny orzeł. Obok zamontowano specjalny peryskop, który pozwala „przełączać” obraz. Ta sztuka wymaga chwili zatrzymania i zaangażowania, dokładnie tak, jak historia ORP „Orzeł”, z którym Gdynia jest silnie związana.
Sztuka, która nie prosi o uwagę
Im bliżej centrum Gdyni, tym sztuka uliczna tego miasta staje się bardziej dyskretna. W rejonie ulic Świętojańskiej, Abrahama i Starowiejskiej łatwo minąć ją bezwiednie — metalowe litery w chodniku, geometryczne znaki na elewacjach, krótkie komunikaty wpisane w przestrzeń miasta. To realizacje kolektywu Traffic Design, które od lat zmieniają Gdynię drobnymi interwencjami.
Nie są to murale w klasycznym sensie. Bardziej przypominają graficzne przypisy do miasta, komentarze do modernistycznej architektury, porządku ulic i rytmu codziennych tras. Ich siła polega na tym, że nie konkurują z miastem, tylko pomagają je czytać.
Ten sposób myślenia o sztuce jako elemencie infrastruktury, a nie dekoracji, jest jednym z kluczy do zrozumienia charakteru Gdyni.
Portowa wyobraźnia na murze
W postindustrialnej części Śródmieścia, na rogu ulic Świętego Wojciecha i Stefana Żeromskiego, znajduje się mural „Transatlantyki” autorstwa Mariusza Warasa (M-City). To jedna z najbardziej rozpoznawalnych realizacji gdyńskiego street artu, w której artysta łączy motywy architektury i morza. Monumentalne statki pasażerskie przybierają tu formę przypominającą modernistyczne bloki. Rzędy okien, pokłady i kadłuby układają się w wizję miasta-portu, w którym zabudowa i żegluga są ze sobą nierozerwalnie związane.
Mural, utrzymany w charakterystycznej dla M-City czarno-białej stylistyce z akcentem koloru, dobrze rezonuje w surowym otoczeniu dawnych magazynów i zapleczy portowych. To praca, która nie dekoruje przestrzeni, lecz ją interpretuje.
Murale z przemysłowym tłem
Okolice ulicy Wójta Radtkego (nieopodal portu) odsłaniają zupełnie inną estetykę. Tu skala jest większa, a narracja bardziej industrialna. Na jednej z elewacji znajduje się mural autorstwa M-City, znany jako „The Giant Has Landed”, zwany również „Gdyńskim UFO”. Praca nawiązuje do miejskiej legendy o niezidentyfikowanym obiekcie, który miał pojawić się w rejonie portu pod koniec lat 50.
Zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie portowej infrastruktury, torów i zapleczy magazynowych mural naturalnie wpisuje się w charakter tej przestrzeni. Jego forma nie odcina się od otoczenia, lecz je uzupełnia.
Typografia w ruchu miasta
Przy ulicy Starowiejskiej 38 znajduje się mural autorstwa Jana Bajtlika (widoczny również od ulicy 3 Maja). To realizacja, która operuje przede wszystkim literą i rytmem kompozycji. Nie opowiada konkretnej historii, ale prowokuje do czytania miasta jak tekstu — z przerwami, akcentami i pauzami.
Umiejscowienie muralu nie jest przypadkowe. Starowiejska to jedna z ulic, którymi codziennie przepływa miejski ruch. Sztuka funkcjonuje tu w tle zwykłych spraw: zakupów, przesiadek, spotkań, i właśnie w tym kontekście nabiera sensu.
Abstrakcja zamiast ilustracji
W industrialnej scenerii przy ulicy Kadłubowców, na terenach portowych, znajduje się rozległa realizacja studia Thonik znana jako „The Comb”. To mural pozbawiony dosłowności — abstrakcyjny, rytmiczny, bazujący na formie i skali. Zamiast opowiadać historię portu wprost, oddaje jego energię i dynamikę.
Gdyńska sztuka uliczna nie ogranicza się do figuratywnych narracji. Potrafi operować skrótem, znakiem i abstrakcją, pozostawiając przestrzeń na własną interpretację.
Miasto, które najlepiej ogląda się pieszo
Gdynia nie potrzebuje mapy z zaznaczonymi punktami. Jej sztuka działa wtedy, gdy pozwolisz sobie na spacer bez pośpiechu: od Redłowa, przez Śródmieście, aż po portowe nabrzeża. Murale, instalacje i detale układają się wtedy w spójną opowieść o mieście, które konsekwentnie myśli o wspólnej przestrzeni. Jeśli chcesz wejść w ten rytm głębiej, sprawdź spacer Małgorzaty Lewickiej „Sztuka na ulicach Gdyni”, który opowiada o muralach, instalacjach i miejskich detalach i umieszcza je w kontekście charakteru portowego miasta.
Dodaj komentarz